SON DAKİKA
“KÖLELİK MÜESSESESİ”
02 Aralık 2009 - Çarşamba 10:09
Ahmet SARRAOĞLU

Kölelik bilindiği kadarıyla eski Mısır, Bâbil, Mezopotamya, eski Yunanistan ve Roma Medeniyetlerinden itibaren binlerce yıllık geçmişi olan eski inanç, felsefe ve uygarlıklarda kökleşmiş bir kurumdur. İslâm’ın gelir gelmez yüzlerce yıllık geçmişi olan ve hemen bütün toplum ve geleneklerde kökleşmiş olan köleliği kaldırması neredeyse imkânsızdı. Köleliğin hemen kaldırılmasını pratikte imkânsız ya da faydasız kılan başlıca sebepler şunlardı:

 

1 ) Kölelik, savaş esirlerinin toplu öldürülmelerini önlemesi bakımından yararlıydı.

 

2 ) Esirlerden köle olarak yararlanma beklentisi savaşlarda gereksiz kan dökülmesini önlüyordu.

 

3 ) Savaş sonunda karşı taraf Müslüman esirleri köleleştirdiğinden, İslâmiyet’in  köleliği tek yanlı olarak kaldırması düşünülemezdi.

 

4 ) Bu kurumun hemen kaldırılması köleler içinde çok ciddi ekonomik ve sosyal buhranlar doğurması muhtemeldi.

 

Bütün bunlara rağmen islâm dini kölelerin durumlarını iyileştirme yönünde çok önemli yenilikler getirdi. Öncelikle İslam’ın getirdiği eşitlik ilkesine göre, hür – köle ayrımı yapılmaksızın bütün insanlar bir erkek ile bir kadından yaratılmıştır. ( El-Hucurât  49 / 13 ).”

 

“ İnsanların hepsi Ademden gelme olup Ademi de Allah topraktan yaratmıştır .” ( Tirmizi , Menâk  /6 “, 73   ; Ebu Davut , “ Edep “ , 111 ). Kadın olsun erkek olsun mümin bir köle , yine kadın olsun erkek olsun Allah’a ortak koşan hür bir kimseden daha değerlidir . ( EL-Bakara 2 / 231 ) Hür – köle farkı gözetilmeksizin  “ Müslümanlar kardeştir “ ( El-Hucurat 49/10 ) Hadislerde bu kardeşlik ilkesine daha da açıklık getirilmiştir : “ Köleleriniz kardeşlerinizdir. Onlara yediğinizden yedirin, giydiğinizden giydirin. Ağır bir iş yüklemeyin: yüklerseniz onlara siz de yardım edin “ ( Buhari , “ İman “ 22; Müslim , “ Eyman “ , 40 ) ; “ Kölelerinize, kölem, cariyem demeyin, oğlum, kızım deyin “ ( Buhari , “ Itk “, 17; Müslim , “ Elfâz “ , 3 ) Hanefilere göre bir köleyi hakız yere öldüren kimse ölümle cezalandırılır. Maliki mezhebine göre de efendisi tarafından dövülerek sakatlanan köle hakim kararıyla özgür bırakılır. Nitekim bir hadiste ,” Kim kölesini döverse onun cezası kölesini azat etmekle yerine getirilir “ ( Müsned , 11 , 25, 61 ) buyrulmuştur .

  

Hz.Peygamber savaş durumu dışında, hür bir insanı yakalayarak köleleştirmeyi yasaklamıştır. İslam dini, savaş veya doğum yoluyla süren köleliğin hafifletilmesini ve zamanla ortadan kaldırılmasını sağlamaya yönelik olarak da tedbirler almıştır. Nitekim Kuran-i Kerimde ( El-Bakara 2 / 177; El-Beled 90 / 13 ) ve hadislerde ( Mesela bk.Buhari , “Itk “ , 1 ;Keffârât “ , 6 ; Müslim , Itk , 5 , 6 ; Ebu Davut , “ Itk “ , 14 ; İbn Mace , “Itk “, 4 ; Tirmizi , “ Nüzür “ , 20 ;Dârimi , “ Nikah “ , 46 gönüllü olarak köle azad etme en değerli ibadetlerden sayılmıştır . Bazı suçların ve hatalı davranışların günahlarından temizlenmek için köle azat edilmesi şart koşulmuştur. Kur’an-i Kerim’e göre bir köle özgürlüğünü kazanmak amacıyla kendi bedelini ödeyerek anlaşma yapmak ( Mükatebe ) isterse, efendisi bu teklifi kabul etmeli ve ödeyeceği bedeli kazanması için ona süre tanımalıdır ( En-Nur 24 / 33 ) .Bir kısım İslam hukukçularına, özellikle zahirilere göre, bu ayetteki emir ifadesi vûcûb anlamında olup, Müslüman bir kölenin mükatebe sözleşmesi yapmak istemesi halinde efendisi bunu kabul etmek zorundadır. Öte yandan, köleye verilen özgürlük vaadinden dönülmez. Efendisinden çocuk doğuran cariye onun ölümünden sonra kendiliğinden özgür olur. Efendi, kölesini hayatta iken azat edebileceği gibi ölümünden sonraya bağlı olarak da azat edebilir.

 

Kur’an-i Kerim de, kölelerin özgürlüğünü sağlamak üzere devletin bütçeden bir pay ayırması öngörülmüştür ( Et-Tevbe 9 / 60 ) Savaş esirlerine kamu yararını göz önünde bulundurarak özgürlük verme hususunda devlet başkanına takdir yetkisi tanınmıştır.  

Yorumunuz
İsminiz:


Yorumunuz:
Okuyucu Yorumları
Yazarın Diğer Yazıları