SON DAKİKA
“Hilim”
16 Temmuz 2009 - Perşembe 14:51
Ahmet SARRAOĞLU

Hilim terimi , akıl ve kültürle kazanılan , insan ilişkilerinde sabırlı , hoş görülü , bağışlayıcı uzlaşmacı ve medeni davranışlar sergilemeyi sağlayan ahlâki erdem “ şeklinde tanımlanabilir.

 

Bazı kaynaklarda hilim kavramı , sefeh ve cehil kavramlarının zıddı olarak gösterilmektedir .Bu iki kelime zulüm , serkeşlik , saldırganlık , barbarlık gibi cahiliye dönemindeki hâkim ahlâki zihniyetin karakteristik yapısını oluşturan duygu ve davranışları ifade etmektedir.Nitekim meşhur cahiliye şairi Amr.b.külsüm’ün muallakasında geçen , “ Hele biri kalkıp da bizekarşı câhillik etmeye görsün , o zaman biz cahillikte bütün cahillerden baskın çıkarız “ anlamındaki beyit , cahiliye kelimesinin o kültürdeki anlamına işaret eden en çarpıcı örneklerdendir .Aslında Kur’anın  müşriklere yönelttiği yoğun eleştirilerin temelinde de onlardaki bu cahillik ( barbarlık ) ahlâkı vardır . Çünkü onlar aslında akılları yatmadığı için inkâr etmiyorlardı ; fakat gurur , kibir , inat , saldırganlık ve düşmanlık gibi hoyrat duyguları ve kötü alışkanlıkları yüzünden ; islâmın getirdiği adalet eşitlik kardeşlik merhamet, sabır tahammül uzlaşma barış  kaynaşma gibi ilkeleri içlerine sindiremedikleri için inkarcılıkta direniyorlardı . İşte Kur’an’daki  “ Hamiyyete’l- câhiliye “ ( Cahiliye küstahlığı ; El-Fetih 48 / 26 ) deyimi onların bu barbarlık ve uzlaşmazlık karakterlerini ifade eder .

 

Kur’an-i Kerimde hilim kelimesi bir âyette çoğul ( ahlâm ) olarak geçmekte , burada “ onlara bunu hilimleri ( ahlâm ) mi emrediyor , yoksa onlar azgın bir topluluk mudur ? “ ( Et –Tur 52 / 32 ) denilmektedir . Bütün tefsirlerde bu ayetteki ahlâm akıl kelimesiyle açıklanır . Bunun dışında , “ hilim sahibi “ anlamında “ halim “ Allah’ın isimlerinden ( esmâ-i Hüsnâ ) biri olarak mağfiret ( bağışlama ) , ilim gibi kavramlarla birlikte on bir ayette tekrar edilmiştir    

Tefsir ve kelâm kitaplarında esmâ-i Hünsadan biri olarak halimin “ çok sabırlı , günahkârları cezalandırmakta acele etmeyen “ veya “ kullarının isyanından etkilenmeyen , günahkarlara gazap etmesi kendisini telaşa sevk etmeyen  , her işi olması gerektiği ölçüde yapan “ anlamına geldiği belirtilir .İbn. Hibbânel-Büsti Ravzatül – ukalâ ve nüzhetü’l fuzalâ adlı ahlâk kitabında ( s.209 ) bu ayetlere dayanarak hilmin akıldan daha üstün bir erdem olduğunu çünkü yüce Allah’ın Kur’an’da kendisini akılla değil hilimle nitelediğini ifade eder . Bu görüşü Gazâli de tekrar etmiştir .( İhyâ , 111, 179) Ayrıca , yine halim iki âyette ( Et-Tevbe 9/ 14; Hud 11/ 75) Hz.İbrahim’in bir ayette ( Es-Sâffât 37/ 101 ) Hz.İshak’ın niteliği olarak yer almaktadır .

 

Hz.Peygamber , hemen bütün hadis mecmualarında ve edebi- ahlâki mahiyetteki antolojik eserlerde yer verilen bir hadisinde bir sahabiyi överken , “ Sende Allahın sevdiği iki haslet vardır ; bunlardan biri hilim , diğeri de tennidir “ ( Müslim , “ İmân “ 25,26 ; Ebû Dâvût , “ Edeb” , 149) buyurmuştur . İbnü’l Esir’e göre bu hadisteki hilim  “ akıl “ , teennide “ kararlılık ağırbaşlılık “ anlamına gelir . ( En-Nihaye , 1 , 434 ) Ebu Davudun süneninde “ Kitâbül-Edeb”in ilk babı “ Hilim ve Peygamber’in ahlâkı “ başlığını taşır .Bu başlık , Resulullah’ın ahlâkının temelini hilim faziletinin oluşturduğunu ima eder. Burada Resulullah’ın hoşgörüsünü , affediciliğini ve sabrını anlatan hadisler yer alır .Ayrıca bütün hadis mecmualarında , İslâm bilginlerince hilmin kapsamında gösterilen akıl , basiret kararlılık , öfkeye hâkim olma , affetme , hoşgörü , sabır , vakar, rıfk ( kolaylık ) gibi ahlâki erdemlere dair pek çok hadis bulunmaktadır .

Yorumunuz
İsminiz:


Yorumunuz:
Okuyucu Yorumları
Yazarın Diğer Yazıları