SON DAKİKA
“Boşama çeşitleri”
26 Şubat 2009 - Perşembe 15:04
Ahmet SARRAOĞLU

 

İslâm hukuk doktrininde boşama denilebilir olup olmamasına göre rec’i ( dönülebilir ) ve bâin ( dönüşü olmayan) sünnete uygun olup olmayışına göre de Sünni ve bid’i boşama adlarını alır ve her biri farklı hukuki değerlendirmelere konu olur .

 

RİC’İ TALAK

 

Kocaya yeni bir nikâha ihtiyaç olmadan boşadığı karısına dönme imkânı veren boşama türüne dönülebilir boşama anlamında “ Ric’i talâk” denir .Bir ric’i talaktan bahsedebilmek için evliliğin zifafla fiilen başlamış bulunması ve Hanefilere göre boşamanın sarih sözlerle ve şiddet ve mubalağa ifade etmeyen bir tarzda yapılmış olması gerekmektedir .Ayrıca bu boşamanın üçüncü boşama olmaması da şarttır .Bu durumda koca , iddet süresi içerisinde dilerse eşine geri dönebilir . Bunun için yeni bir nikâh yapmaya , yeni bir ödemeye gerek yoktur .Esasen bu özelliğinden dolayı bu boşama türüne ric’i talâk denmiştir .Dönme kocanın açık bir beyanla karısına geri döndüğünü söylemesiyle olabileceği gibi , evlilik yaşamına fiilen geri dönmesiyle de olabilir .Bu özelliği dolayısıyla ric’i talâkta eşler derhal birbirlerinden ayrılmak zorunda değildirler .Dönmenin şahitlerle tespit edilmesi İmamŞâfii ve Ahmet b. Hanbel’in bir görüşüne , İbn Hazm’a ve bazı Şii hukukçulara göre şarttır . Diğer mezhepler bunu şart olarak kabul etmezler ,müstehap  sayarlar .

 

Ric’i talâkta evlilik iddet süresince de devam ediyor kabul edilir. Bu sebeple dönüş hakkının da bu süre içinde kullanılması gerekir .Bu süre dönüş yapılmadan geçirilirse iddetin bitimiyle ric’i talâk bâin  talâka dönüşür .Dolayısıyla geri dönmek için artık bâin talâkta aranan şartlar geçerli olur .

 

Evliliğin iddet bitimine kadar devam edecek olması miras ve mehir hukuku açısından da önemlidir .Boşanma vadeli mehirin vadesi iddet bitene kadar gelmediği gibi , taraflardan birisinin ölmesi durumunda evlilik devam ettiği için sağ kalan eş diğerine mirasçı olur .

 

BÂİN TALAK

 

Kocaya boşadığı eşine ancak yeni bir nikâhla dönme imkânı veren boşanma şeklidir .

Bu boşama kocanın eşini üçüncü boşaması ise yeni bir nikâh da tarafların bir araya gelmesi için yeterli değildir ; aralarında büyük ayrılık denilen beynunet-i Kübrâ meydana gelmiştir .Kadının daha önce belirtildiği üzere bir başkasıyla geçerli bir evlilik yapmadan ilk eşine dönmesi mümkün değildir .

 

Hangi tür boşamalar bâin talâktır ? Nikâh yapılıp zifaf yapılmadan meydana gelen boşanmalar , tarafların anlaşarak boşanmaları  ( Muhâlea ) veya kocanın üçüncü boşama hakkını kullanarak yaptığı boşama bâin talaktır .Bunların dışında Hanefilere göre kocanın kinayeli sözlerle ve şiddet ve aşırılığı ifade eden kelimelerle yaptığı boşamalar da bâin talâk olarak kabul edilir .Şafii ve Hanbeli hukukçular bu tür boşanmaların ric’i talâk olduğu görüşündedirler .

 

Bâin talâk evliliğe derhal son verir ; eşler birbirlerinden hemen ayrılmak zorundadırlar . Öte yandan evlilik kesin olarak sona erdiğinden boşanma vadeli mehirin vadesi gelmiş kabul edilir .Boşanmış eşler artık birbirlerine mirasçı da olmazlar .Bunun tek istisnası ölümcül bir hastalığa yakalanan kocanın eşini onun rızâsını almadan bâin talâkla boşamasıdır .Bu durumda kocanın eşini mirasından mahrum etme niyetiyle boşadığı kabul edilir ve bu bir hakkın kötüye kullanımı addedilerek korunmaz .Boşanma her halükârda geçerlidir , ancak koca öldüğünde kadın sanki boşanmamış gibi kocasına mirasçı olur .Yalnız kocanın ölümünün kadının iddet bekleme süresi içinde vuku bulması gerekmektedir .Ahmet b. Hanbel’e göre kadın ilk kocasının ölmesinden önce bir başkasıyla evlenmemiş ise ölüm kadının iddeti bittikten sonrada gerçekleşse kadın kocaya mirasçı olur .İmam Mâlik ise daha ileri giderek kadın başka bir erkekle evlenmiş de olsa ilk kocasına mirasçı olur demektedir .

 

Ölümcül hastalık ( Maraz-ı Mevt ) kişiyi normal işlerini yapmaktan alıkoyan ve hastalığın başlanğıcından itibaren bir yıl içinde ölümle nihayet bulan hastalıktır .Böyle bir durumda ölümcül hastanın yapmış olduğu üçüncü şahıslara zarar veren bazı hukuki işlemler , içinde bulunduğu halet-i ruhiye ile yapıldığı göz önüne alınarak geriye dönük olarak iptal edilir . Burada da  boşama değil , mirasa ilişkin sonuçları iptal edilmiştir .Ne var ki bu örnekte ölümcül hasta değil de kadın bir sebeple boşama geçerli olduğundan koca ölen karısına mirasçı olamaz .               

Yorumunuz
İsminiz:


Yorumunuz:
Okuyucu Yorumları
Yazarın Diğer Yazıları